Het orgel in de kerk van Midlum

 

 

  Ook in de kerk van Midlum bevindt zich een orgel, dat in 1811, nu dus zo'n 200 jaar geleden, door de Leeuwarder orgelmaker Lambertus van Dam is gebouwd. In veel Friese dorpskerken heeft Van Dam een orgel gebouwd. De meeste kerken bezaten zo'n kostbaar instrument niet; de gemeentezang werd (be-)geleid door een voorzanger. Aan het begin van de 19e eeuw hoort men steeds meer klachten over de slechte kwaliteit van de gemeentezang, onder leiding van deze voorzangers. Het schijnt werkelijk een ontzettend kattengejammer geweest te zijn! Dat deed veel kerkelijke gemeenten er toe besluiten, een orgel te plaatsen, om zo de gemeentezang goed te kunnen begeleiden en wat op een beter niveau te brengen. Met het oog daarop zijn aan het eind van de 18e en in de 19e eeuw heel wat orgels geplaatst. Zo dus ook in Midlum. Voor het Van Dam-orgel is er ook al een ander orgel geweest,  uit een kerk in Noord-Holland. Dit orgel is verkocht (was het te klein?) aan de toenmalige Hersteld-Evangelisch-Lutherse Gemeente aan de Grote Ossenmarkt in Harlingen, waar het nog jaren dienst gedaan heeft.

 

 

 Het Midlumer orgel is uiteraard veel bescheidener van omvang, dan het majestueuze Hinsz-orgel in de Grote Kerk in Harlingen. Ook is merkbaar, dat het echt met het oog op de begeleiding van de gemeentezang gebouwd is. Het heeft geen aparte pedaalregisters, het pedaal is aangehangen en ook maar beperkt van omvang (C-f°). Overigens schijnt Lambertus van Dam een leerling/meesterknecht van Hinsz geweest te zijn, en ook nog aan het orgel in de Grote Kerk gewerkt te hebben.

De kas is eenvoudig van opbouw: een centrale middentoren en twee zijtorens (elk 7 pijpen), daartussen aan weerskanten twee pijpenvelden (8 pijpen). De torens worden ondersteund door ornamenten van acanthusbladeren, de kas wordt aan de zijkanten omrankt, bovenop de zijtorens staan vazen, de middentoren draagt een klok. Het klavier bevindt zich midden voor het orgel, met aan weerszijden een verticale rij registertrekkers met naamplaatjes erboven. De organist zit dus met de rug naar de kerk.

 

Sinds de restauratie in 1988 (Bakker&Timminga) is er een elektrische wind-voorziening. Ook is toen de oorspronkelijke bruinrode kleur van de kas (met wit-met-gouden ornamenten) weer hersteld. Door een gift van een gemeentelid werd het mogelijk ook de klok bovenop het orgel weer te laten functioneren; de oude verbinding met het torenuurwerk is toen hersteld en de klok heeft nieuwe wijzers gekregen.Er zijn nog twee andere orgels in Nederland, die een klok dragen.

 

De dispositie van het orgel luidt als volgt:

Praestant 8 voet

Holpijp 8 voet (deels van hout)

Octaaf 4 voet

Viool d'Gambe 8 voet, disc.

Fluit d'Amour 4 voet

Nazart 3 voet

Bourdon 16 voet, disc.

Salicet 2 voet (=Octaaf 2 voet)

Mixtuur 3-4 sterk

 

Salicionaal 8 voet B/D

Afsluiter (buiten gebruik)

Afsluiter pedaal (=pedaalkoppel)

Tremblement

 

Deze dispositie is vrij origineel. Alleen het Salicionaalregister is in 1927 bij een herstelling door de orgelmaker A.S.J. Dekker uit Goes geplaatst, in plaats van een Trompet 8 voet.  

 

Sinds de restauratie in 1988 is het orgel weer goed bespeelbaar en wordt het gebruikt voor kerkdiensten, koorrepetities en concerten.

 

 

Het orgel in de kerk van Midlum